Osteopenie

Als u ouder wordt, breekt uw lichaam meer bot af dan dat het nieuw bot aanmaakt. Langzaam worden uw botten brozer en minder sterk. Dit heet osteoporose. Een voorstadium (beginfase) van osteoporose is osteopenie. Om osteopenie te voorkomen is het belangrijk dat u uw botten gezond houdt. Op deze pagina leest u hoe u dat doet.

Wat is osteopenie?

Osteopenie is de medische term voor een tekort aan bot. Het woord is samengesteld uit de termen osteon (=latijn voor bot), en penia (=Latijn voor tekort). Osteopenie betekent niet dat u te weinig botten heeft, maar dat uw botten minder botmassa of botdichtheid hebben.

Onze botten bestaan onder andere uit kalk (calcium), fosfor, merg en andere stoffen. Deze stoffen vormen samen een hechte structuur met kleine openingen ertussen. Is de botdichtheid goed, dan heeft u gezond, stevig bot dat tegen een stootje kan. Maar als die kleine openingen in het bot steeds groter worden, dan wordt het bot poreuzer en daarmee steeds minder stevig. De botdichtheid neemt af. Dat is osteopenie. U merkt hier niets van: het doet geen pijn en u heeft geen klachten. Als de botdichtheid nog minder wordt, kan osteopenie overgaan in osteoporose. Dat is de medische term voor botontkalking. Bij osteoporose is de botdichtheid zo laag geworden dat de botten heel makkelijk kunnen breken. Ook kunt u pijnklachten hebben door bijvoorbeeld ingezakte wervels.

Wat is de oorzaak van osteopenie?

In uw skelet wordt steeds nieuw bot aangemaakt en oud bot afgebroken. Tot iemand 30 is wordt er meer bot aangemaakt dan afgebroken. Maar vanaf dat iemand ongeveer 45 is, draait dit om. Er wordt dan meer bot afgebroken dan uw skelet aanmaakt. Als u ouder wordt is het dus normaal dat er meer bot wordt afgebroken en dat de botten brozer worden. Uw botdichtheid wordt minder.

Welke factoren vergroten de kans op osteopenie?

Er kunnen situaties zijn waardoor het risico op osteopenie groter is. Dit worden risicofactoren genoemd.

Dit zijn risicofactoren voor osteopenie en osteoporose:

• osteoporose in de familie

• laag lichaamsgewicht

• weinig beweging

• gebruik van bepaalde medicijnen, zoals Prednison of Cortisol

• gebrek aan vitamine D en/of calcium

• roken en overmatig alcoholgebruik

• in de overgang vóór de leeftijd van 45 jaar

Welke ziekten vergroten de kans op osteoporose?

• Bijschildklieraandoening (hyperparathyreoïdie)

• Te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie)

• Chronische darmontsteking (zoals ziekte van Crohn of colitis ulcerosa)

• COPD (verzamelnaam voor chronische bronchitis en longemfyseem)

• Diabetes mellitus

• Epilepsie

• Problemen die invloed hebben op de opname van voedsel (glutenallergie)

• Reumatische artritis (chronische gewrichtsreuma)

• Stoornissen in het hormonale systeem

Wat zijn de klachten bij osteopenie?

Osteopenie of osteoporose geeft in principe geen klachten. U merkt vaak pas dat u osteopenie of osteoporose heeft als u, bijvoorbeeld door een val, een pols of heup breekt. U kunt ook last krijgen van lage rugpijn, uw houding kan veranderen, u kunt krom gaan lopen en u kunt kleiner worden.

Wat zijn de gevolgen van osteopenie?

Een botbreuk is voor iedereen lastig. Op latere leeftijd is een botbreuk nog vervelender. Het bot herstelt dan langzamer, waardoor het langer duurt voordat de breuk genezen is. Dat beperkt de beweeglijkheid waardoor de kans op andere complicaties zoals longontsteking en decubitus (doorliggen) toeneemt. Het is daarom belangrijk om osteoporose en botbreuken te voorkomen. U kunt er zelf veel aan doen om uw botten in goede conditie te houden. Lees meer onder het kopje ‘Wat kunt u zelf doen?’.

Hoe wordt osteopenie vastgesteld?

Vrouwen van 50 jaar en ouder en mannen van 65 jaar en ouder met een botbreuk, hebben een verhoogde kans op osteopenie en osteoporose. Om erachter te komen of dit ook bij u het geval is, kan een botdichtheidsmeting (medische term: botdensitometrie) worden gedaan. Dit wordt gedaan met een dexascan. Daarbij wordt met behulp van röntgenstraling gemeten hoeveel kalk er in uw botten zit.

Uitslag botdichtheidsmeting

De resultaten van de botdichtheidsmeting worden vergeleken met de standaard botdichtheid van een gezonde jongvolwassene. Deze vergelijking bepaalt uw T-score. Op basis van deze score weet uw arts of u normaal bot heeft, of dat u osteoporose of osteopenie heeft. Zie ook de tabellen hieronder.

Uitslag bij vrouwen:

Uitslag bij mannen:

Wat kunt u zelf doen?

Bij osteopenie heeft u meestal geen medicijnen nodig. In sommige situaties is dit wel nodig. Heeft u een gebroken heup of wervel? Dan is de kans op een nieuwe breuk hoog. Daarom krijgt u dan medicijnen.

Bij andere breuken is die kans minder groot. Dan helpen leefregels meestal genoeg. U kunt zelf veel doen om osteopenie te voorkomen of te verminderen. Hieronder leest u handige leefregels.

Gebruik calciumrijke voeding

Calcium (kalk) zit voor een groot gedeelte in de botten. Uw lichaam heeft calcium nodig om uw botten stevig te houden. Ook het hart, de spieren en andere organen hebben calcium nodig. Als uw lichaam via voeding te weinig calcium binnenkrijgt dan wordt de voorraad in uw botten gebruikt. Dit is niet goed voor de botaanmaak.

Om voldoende calcium binnen te krijgen, moet u per dag 4 tot 5 porties zuivel nemen. 1 portie kan bestaan uit 1 glas melk of karnemelk, 1 schaaltje vla of 1 plak 30+ kaas. Het maakt niet uit of u volle, halfvolle of magere zuivelproducten gebruikt.

Lukt het niet om de calciuminname via de voeding uit te breiden? Neem een calcium­ supplement. Kies een supplement waarmee u totaal 1000 mg calcium per dag binnenkrijgt.

Beweeg regelmatig

Regelmatig bewegen is goed voor uw gezondheid en het stimuleert de aanmaak van botweefsel. Vooral bewegingen waarbij u uw eigen lichaamsgewicht met uw benen en voeten moet dragen maken het bot sterker.

Touwtjespringen, hardlopen en wandelen hebben meer effect dan fietsen en zwemmen. Ook traplopen, tuinieren en huishoudelijk werk zijn prima activiteiten om uw botten te versterken. Elke dag 30 minuten actief bewegen is al voldoende om uw botten in conditie te houden.

Gebruik vitamine D

Vitamine D helpt uw lichaam om calcium uit uw voeding op te nemen. Vitamine D wordt onder invloed van zonlicht door uw huid aangemaakt, zelfs als het bewolkt is. Bij osteopenie is het advies om dagelijks 20 microgram (800IE) vitamine D in te nemen. Dit kunt u zelf aanschaffen via de drogist.

Gebruik geen risicoproducten

Bepaalde producten zoals alcohol, tabak en koffie vertragen de opname van calcium of gaan de opname zelfs tegen. Gebruik daarom weinig van deze producten.

Als u te veel zout gebruikt (meer dan 9 gram per dag) kan dat leiden tot een tekort aan calcium.

Vragen?

Heeft u vragen over deze informatie? Neem dan contact op met de polikliniek interne geneeskunde.