Kolven van moedermelk

Soms kunt u, bijvoorbeeld door ziekte of ziekenhuisopname van uzelf of van uw baby, tijdelijk geen borstvoeding geven of is uw baby niet in staat zelf alle voedingen aan de borst te drinken. U kunt dan de borstvoeding op gang brengen of in stand houden door moedermelk te kolven. Moedermelk wordt gemaakt op basis van vraag en aanbod. Om de melkproductie op gang te brengen en op peil te houden moet u net zo vaak kolven als wanneer u uw baby aan de borst zou voeden. Kolven kan op verschillende manieren.

Op deze pagina vindt u informatie over kolven. Als u na het lezen van deze pagina nog vragen heeft, dan kunt u terecht bij de verpleegkundige.

Waarom kolven?

Er zijn meerdere redenen waarbij het raadzaam is om te starten met kolven. Hieronder staan de meest voorkomende redenen genoemd.

• Uw baby heeft bijvoeding nodig. Bij voorkeur wordt moedermelk gegeven.

• Uw baby wordt opgenomen op de couveuse- of kinderafdeling Uw baby kan (nog) niet zo goed aan de borst drinken.

• U gebruikt een tepelhoed en het is nodig om de melkproductie extra te stimuleren.

• U heeft erge stuwing.

• U heeft een keizersnede gehad.

• U heeft in het verleden een borstoperatie ondergaan.

• U heeft (zwangerschap) diabetes (suikerziekte) of obesitas.

• U wilt zonder baby weg of weer gaan werken.

De melkproductie op gang brengen

Als uw baby te vroeg is geboren of om een andere reden op de couveuse- of kinderafdeling moet verblijven, start u binnen 6 uur na de bevalling met het kolven. Als u al eerder kunt starten met kolven, dan is dit natuurlijk bevorderlijk voor de melkproductie. Uw baby profiteert daardoor eerder van de verkregen colostrum.

Als uw baby gezond en op tijd geboren is, maar de eerste 6 uur na geboorte nog niet aan de borst heeft gedronken, is het ook verstandig om te starten met kolven.

Door ongeveer 7 tot 8 keer per dag te kolven komt de melkproductie op gang.

Het is verstandig ook ‘s nachts te kolven omdat dit lijkt op het normale gedrag van een baby.

Nachtelijk kolven is stimulerend voor de melkproductie. Daarnaast remmen overvolle borsten juist de melkproductie. Daarom wordt geadviseerd tussen 2 kolfsessies geen langere pauze te nemen dan 6 uur achter elkaar. Kiest u wel voor een pauze? Doe dit dan maximaal 1 keer per 24 uur.

Vaak kort kolven heeft meer effect dan minder vaak en lang kolven. Langer kolven om meer melk te krijgen heeft geen zin en kan zelfs de borst en tepels beschadigen. De eerste dagen komt de melkproductie vaak druppelsgewijs op gang.Kolven gaat het beste in een rustige omgeving dicht bij uw baby. Is uw baby niet in de buurt, denk dan aan hem of kijk naar zijn foto. Eventueel kunt u de toeschietreflex ook nog stimuleren door het toepassen van warmte en het masseren van de borsten voor het kolven.

Warmte toepassen en borstmassage

Borstmassage bevordert de doorbloeding van de borst en het stromen van de melk. Ook heeft het een positieve invloed op de melkproductie. Tijdens de eerste dagen en weken na de geboorte van uw baby kan het erg nuttig zijn om voor elk borstvoeding- of kolfmoment kort een massage toe te passen. Dit kan helpen om melkstuwing en borstontsteking te voorkomen en stimuleert de toeschietreflex. De borstmassage moet zacht uitgevoerd worden en mag nooit pijnlijk zijn.

• Was uw handen voor elke voeding- of kolfsessie.

• Zorg dat de borsten goed warm zijn. Warmte zorgt voor ontspanning en voor het verwijden van bloedvaten en melkgangen, waardoor de melk makkelijker stroomt. Er zijn verschillende soorten warmtekompressen mogelijk:

- Een kleine handdoek, washand of katoenen luier die onder de warme kraan nat gemaakt wordt en dan wordt uitgewrongen.

- Warm-koud gelpacks of handenwarmers, die na verwarming volgens de gebruiksaanwijzing langdurig warm blijven.

- Een katoenen zakje gevuld met schone, droge kersenpitten dat verwarmd wordt in de magnetron. De kersenpitten houden de warmte lang vast.

• Na het warmen van de borsten gedurende een paar minuten kunt u verder gaan met de borstmassage. Als u vochtige warmte heeft gebruikt, droogt u eerst de borsten voordat u verder gaat met de borstmassage.

• Neem uw borst vast tussen uw horizontaal geplaatste vlakke handen zoals de tekening weergeeft en verplaats het klierweefsel heen en weer (zie foto 1).

• Herhaal daarna deze beweging maar houd uw handen nu verticaal (zie foto 2).

• Ondersteun uw borst met de ene hand. Maak cirkelbewegingen met drie of vier vlak gehouden vingertoppen van de andere hand en masseer zo het klierweefsel. Verschuif uw vingers telkens 2 tot 3 cm terwijl u de beweging blijft herhalen, totdat u de hele borst gemasseerd heeft (zie foto 3).

• Wrijf zachtjes met uw vingers vanaf de borstaanzet over de tepelhof en tepel heen (zie foto 4).

• Leg hierna uw baby aan de borst of start met kolven.

Kolven met de hand

In de eerste paar dagen als er colostrum is en de melkproductie nog op gang moet komen, is het gemakkelijker om de melk met de hand af te kolven dan met een kolfapparaat. Op deze manier wordt krijgt u vaak meer moedermelk uit de borst en hierdoor komt de melkproductie sneller op gang. U kunt kolven met de hand combineren met elektrisch kolven. Kolven met de hand vergt wel enige oefening. De verkregen moedermelk kan direct aan de baby gegeven worden.

Werkwijze

• Laat de borst in de hand rusten, vingers eronder, duim erop, ongeveer 2 tot 3 cm vanaf de

• tepelaanzet. Laat de hand een C vormen. Niet in de borst knijpen.

• Een wijd kopje of lepel gebruiken om de melk op te vangen.

• Beweeg de hand in één beweging richting borstkas, duim en vingers samenknijpen en

• vervolgens weer naar voren richting tepel bewegen. De vingers dienen hierbij niet over de huid te glijden.

• Herhaal dit in ritmische bewegingen. Het kan even duren voor er wat druppels melk komen.

• Verplaats uw hand regelmatig rond de borst, waarbij u wel steeds de duim en vingers 2 tot 3 cm vanaf de tepelaanzet plaatst. Zo worden alle melkkanalen geleegd.

• Kolven met de hand mag geen pijn doen: geen druk uitoefenen op de tepel en niet over de borst wrijven tijdens het kolven, om irritatie te voorkomen.

• De afgekolfde colostrum of moedermelk kunt u direct aan uw baby geven

De afkolftechniek in 3 stappen in voor- (boven) en bijbehorend zijaanzicht (onder)

Elektrisch kolven

Als de melkproductie met een kolf op gang gebracht moet worden, is een elektrische kolf daarvoor het meest geschikt. In het ziekenhuis heeft u de beschikking over een dubbelzijdige elektrische kolf. Het voordeel van dubbelzijdig kolven (vergeleken met enkelzijdig) is dat het tijd bespaart en op langere termijn meer melk geeft.

Werkwijze

Een verkorte uitleg hangt aan iedere borstkolf.

• Zorg dat alle benodigdheden klaar staan en was uw handen.

• Werk zo hygiënisch mogelijk. Gebruik altijd schone materialen.

• U plaatst het borstschild zo op de borst dat de tepel precies in het midden zit. Er zijn 5 verschillende maten borstschilden. Is het kolven pijnlijk? Bespreek dit dan met de verpleegkundige. Misschien past een andere maat u beter.

• In CWZ heeft u de beschikking over een elektrische, dubbelzijdige kolf met twee ingebouwde programma’s.

• Programma 1: Initiate. Voor het op gang brengen van de melkproductie.

• Programma 2: Maintain. Wanneer de melkproductie op gang is. De productie is op gang wanneer u in 3 kolfsessies achter elkaar iedere keer 20 ml of meer kolft of wanneer u in 1 kolfsessie 50 ml of meer kolft.

• Belangrijk is dat u altijd de zuigkracht instelt op een maximaal comfortabel vacuüm. Het kolven mag geen pijn doen. Het maximaal comfortabel vacuüm stelt u als volgt in:

Verhoog het vacuüm door de draaiknop naar rechts te draaien tot het enigszins oncomfortabel aanvoelt. Draai de knop vervolgens terug naar links om het vacuüm te verlagen tot het maximaal comfortabele vacuüm.

Programma 1: Initiate. Het op gang brengen van de melkproductie

• Zet de borstkolf aan en druk (binnen 10 seconden) op de druppeltoets om het Initiate programma te starten.

• In het display verschijnt de tekst ’Initiate loopt’.

• Stel het maximaal comfortabel vacuüm in.

• Het programma duurt 15 minuten, daarna schakelt de kolf automatisch uit.

• Vanaf dag 2 na de bevalling verlengt u de kolfsessie door na het Initiate programma nog minimaal 5 minuten na te kolven in het Maintain programma fase 2: afkolffase.

- Zet de kolf opnieuw aan en wacht 10 seconden tot in het display de tekst ‘Maintain loopt’ verschijnt.

- Druk nu op de druppeltoets (rechterknop) zodat de afkolffase start.

- Stel opnieuw het maximaal comfortabel vacuüm in.

- Kolf minimaal 5 minuten na in de afkolffase. Is er na 5 minuten nog melkstroom dan kunt u nog een paar minuten langer doorgaan totdat melkstroom stopt.

- U moet nu zelf de kolfsessie beëindigen door de kolf uit te schakelen.

- Overleg dagelijks met de verpleegkundige hoe het kolven gaat en welk kolfprogramma u het beste kunt gebruiken.

Programma 2: Maintain. Wanneer de productie op gang is en vanaf dag 6 na de bevalling

• Zet de borstkolf aan en wacht 10 seconden tot in het display de tekst ‘Maintain loopt’ verschijnt.

• Het Maintain programma heeft 2 fases:

- Fase 1: stimulatiefase/opwekken toeschietreflex.

- Fase 2: afkolffase.

• Wanneer in het display ‘Maintain loopt’ verschijnt, start het programma in fase 1.

• De stimulatiefase schakelt na 2 minuten automatisch over naar de afkolffase.

• Mocht de melk binnen de 2 minuten gaan stromen, dan kunt u handmatig overschakelen naar de afkolffase door op de druppeltoets te drukken.

• Stel altijd het maximaal comfortabel vacuüm in.

• U kolft minimaal 10 en maximaal 20 minuten per keer, tenzij anders met u is afgesproken.

• Stopt de melkstroom tijdens het kolven, dan kunt u de stimulatiefase herhalen door op de druppeltoets te drukken. Hiermee kunt u opnieuw een toeschietreflex opwekken en de melk tot stromen brengen. Dit kunt u enkele keren per kolfsessie herhalen.

• Heeft u minimaal 10 minuten gekolfd, is de melkstroom gestopt en komt deze ook niet meer op gang door het herhalen van de stimulatiefase? Dan kunt u de kolfsessie beëindigen door de kolf uit te schakelen.

• Overleg dagelijks met de verpleegkundige hoe het kolven gaat en welk kolfprogramma u het beste kunt gebruiken.

Moedermelk voor uw baby

De verkregen moedermelk wordt aan uw baby gegeven. Dit kan op verschillende manieren. Bijvoorbeeld met een sonde (aan de borst) of met een cupje. Als de hoeveelheden groter worden en de baby nog onvoldoende melk rechtstreeks uit de borst drinkt, kan er voor gekozen worden de hoeveelheid aan te vullen met moedermelk per fles. Mocht dit het geval zijn, leren wij u hoe u dit op een borstvoedingsvriendelijke manier kunt doen. Bij voorkeur wordt een fles met een lage flow speen gebruikt en wordt de fles in zijligging aangeboden.

Wanneer uw baby volledig borst gevoed wordt kunt u 4 tot 6 weken na de geboorte starten met het introduceren van een fles met moedermelk. Dan went de baby naast borstvoeding ook aan af en toe een fles. Dit is verstandig voor het geval u gedurende een aantal uur zonder baby van huis bent of weer gaat werken. U kunt extra voeding kolven tussen twee voedingen of na een ochtendvoeding. U hebt na een voeding vaak nog melk. De verkregen moedermelk kan tijdens uw afwezigheid aan uw baby gegeven worden.

Het schoonmaken en bewaren van de kolfset

In het ziekenhuis gebruikt u een disposable kolfset. Dat betekent dat u elke 24 uur een nieuwe set aangeboden krijgt. De gebruikte set wordt weggegooid.

• Reinig na elke kolfsessie de kolfset.

• Spoel alle onderdelen eerst af met koud en vervolgens met warm water. De slang inclusief kap en membraan maakt u niet schoon met water, deze moeten droog blijven.

• Droog de onderdelen met een hydrofiele doek en bewaar de kolfset in een schone bak of in een schone en droge hydrofiele luier.

Wanneer u thuis kolft voor een te vroeg geboren of zieke baby is het nodig de eigen kolfset dagelijks uit te koken of te steriliseren. Volg hierbij de gebruikshandleiding van de fabrikant.

Het bewaren van moedermelk

• In het ziekenhuis krijgt u flesjes om de gekolfde melk in op te vangen. Deze flesjes zijn geschikt voor eenmalig gebruik. Ook krijgt u naamstickers van uw baby waar u de datum en tijd van kolven op noteert. Plak één sticker op de deksel en één sticker op het flesje.

• Zet moedermelk na het kolven direct in de koelkast bij een maximum temperatuur van 4 graden Celsius. Het liefst onder in de koelkast en niet in de deur in verband met wisselende temperatuur.

• De eerste moedermelk, het colostrum, wordt vanwege het grote belang als eerste voeding gegeven.

• In het ziekenhuis wordt het liefst verse melk gegeven, omdat de samenstelling is aangepast aan de behoefte van uw baby op dat moment. Daarnaast gaan door invriezen en ontdooien kostbare voedingsstoffen verloren.

• Heeft u thuis gekolfd? Dan kunt u de moedermelk gekoeld, bijvoorbeeld in een koelbox/koeltas, meenemen naar het ziekenhuis.

• De moedermelk is in het ziekenhuis vanaf het moment van kolven maximaal 48 uur houdbaar.

• Als u de melk direct na kolven in de koelkast plaatst, kunt u deze tot 48 uur na het kolven nog invriezen. De houdbaarheid van ingevroren moedermelk is 2 weken in het vriesvak van de koelkast** en 6 maanden in de diepvries*** (-18°C).

• Moedermelk wordt in CWZ alleen aan het eigen kind gegeven.

• In het ziekenhuis gelden andere regels dan voor thuis. Adviezen over bewaren van moedermelk thuis kunt u vinden op onder andere: www.lalecheleague.nlhttp://www.lalecheleague.nl

Ontdooien en opwarmen van moedermelk

Hieronder volgen een aantal aandachtspunten voor het ontdooien en opwarmen van moedermelk.

• Ontdooi ingevroren moedermelk bij voorkeur langzaam in de koelkast.

• Ontdooide, niet opgewarmde moedermelk, is 24 uur geschikt om te gebruiken als u deze in de koelkast bewaard.

• Als het nodig is, kunt u moedermelk sneller ontdooien door de afgesloten fles onder stromend water te houden dat van koud steeds warmer wordt gezet tot maximaal 37 graden Celsius.

• Verwarm de hoeveelheid voor één voeding tot lichaamstemperatuur. Au bain marie (in een bakje warm water) of onder warm stromend water van maximaal 37 graden Celsius.

• Zwenk de melk voor gebruik waardoor de warmte zich geleidelijk verdeeld. Niet schudden.

• Warm moedermelk niet op in de magnetron. Hierdoor gaan voedingsstoffen verloren.

• Bewaar geen restjes opgewarmde voeding. Voeding mag maximaal 1 uur na opwarmen gegeven worden.

• Vries ontdooide moedermelk niet opnieuw in.

Kolf kopen of huren

Tijdens de zwangerschap weet u niet altijd of kolven na de bevalling nodig is. Daarom is het niet nodig om in de zwangerschap een kolf te kopen of te huren.

Wanneer u en uw baby het goed maken na de bevalling en uw baby vaak en goed aan de borst drinkt, is kolven in deze fase hoogstwaarschijnlijk niet nodig.

Weet u tijdens de zwangerschap al dat u na de bevalling (tijdelijk) moet gaan kolven, ook dan is het niet nodig om vooraf een kolf te kopen. In het ziekenhuis zijn borstkolven beschikbaar, thuis kunt u een kolf huren. Ook in de avond en in het weekend is het meestal geen probleem om dit te regelen. U kunt een kolf huren bij een apotheek, thuiszorgwinkel of lactatiekundige praktijk.

Wilt u zich oriënteren op het kopen van een kolf? Bedenk dan waarvoor en hoe vaak u de kolf gaat gebruiken. Er zijn verschillende merken handmatige en elektrische borstkolven in enkelzijdige of dubbelzijdige variant verkrijgbaar. Laat u altijd goed informeren.

Kolven tijdens de zwangerschap

Steeds meer aanstaande ouders hebben gehoord of gelezen over kolven in de zwangerschap. Hiermee verzamelt u in de laatste weken/dagen van de zwangerschap al beetjes colostrum die u bewaart in de vriezer. Als het nodig is, kunt u deze colostrum na de geboorte aan uw baby geven. Het kolven gaat het gemakkelijkst als de borsten warm zijn, bijvoorbeeld na het douchen. U masseert de borsten tot er druppels colostrum komen. Daarna kolft u met de hand een paar minuten af. Het colostrum kan worden opgevangen in een cupje of op een theelepeltje. De melk kan vervolgens met een kleine spuit worden opgezogen. Daarna wordt de melk met spuitje en al ingevroren.

Als u bevallen bent en u om wat voor reden dan ook uw baby niet direct of niet vaak genoeg kan voeden, of als de baby aantoonbaar behoefte heeft aan meer voeding dan hij rechtstreeks bij u aan de borst drinkt, dan kan de ingevroren voorraad colostrum aangesproken worden. Zo wordt voorkomen dat uw baby met kunstvoeding moet worden bijgevoed.

Vraag altijd advies bij uw behandelend verloskundige of gynaecoloog over kolven tijdens de zwangerschap. Een lactatiekundige kan u informeren over hoe kolven in de zwangerschap werkt en u advies op maat geven. Start nooit voordat u goed geïnformeerd bent.

Kolven afbouwen

Op een gegeven moment zult u kolven weer gaan afbouwen, of omdat uw baby volledig aan de borst drinkt en geen bijvoeding meer nodig heeft of omdat u gaat stoppen met het geven van borstvoeding.

Het is raadzaam om dit langzaam af te bouwen. Hiermee voorkomt u problemen. Informeer bij de verloskundige, kraamhulp, verpleegkundige of lactatiekundige naar de mogelijkheden die in uw situatie het beste past.

Meer informatie

U heeft op deze pagina informatie kunnen lezen over kolven. Wilt u meer informatie over borstvoeding geven tijdens de eerste periode na de geboorte van uw baby? Dan kunt u dit vinden op de pagina ‘Borstvoeding’. Hierin staan ook nuttige adressen/websites beschreven.

Heeft u problemen op het gebied van borstvoeding of kolven? Dan kunt u advies vragen aan uw verloskundige of gynaecoloog, de verpleegkundige, de lactatiekundige, uw kraamhulp of de borstvoeding vrijwilligers organisatie.