IJzergebrek bij chronisch hartfalen

U hebt van uw hartfalenverpleegkundige, verpleegkundig specialist of cardioloog gehoord dat u een tekort aan ijzer (ijzergebrek) hebt.

Op deze pagina proberen we u duidelijk uit te leggen wat een ijzergebrek inhoudt en hoe dit behandeld kan worden. Neem bij vragen gerust contact op met de hartfalenpoli.

Waarom is ijzer belangrijk?

IJzer is noodzakelijk om goed te kunnen functioneren. Het is van belang voor het vervoer van zuurstof door de rode bloedcellen naar alle weefsels in uw lichaam. Daarnaast is ijzer belangrijk voor een goede spierfunctie en het leveren van energie.

Wat zijn de gevolgen van te weinig ijzer?

Een ijzergebrek kan vervelende klachten veroorzaken zoals forse vermoeidheid. Bij een ijzergebrek bent u meer kwetsbaar voor virussen. Daarnaast veroorzaakt de combinatie van hartfalen met ijzergebrek vaak meer ziekenhuisopnames. Ook heeft de ernst van het ijzergebrek waarschijnlijk invloed op hoe het hartfalen verloopt. Dit kan samengaan met een minder goede kwaliteit van leven.

Wat merkt u van ijzergebrek?

Als u ijzergebrek heeft kunt u één of meer van deze klachten en verschijnselen hebben:

• Vermoeidheid

• Kortademigheid

• Concentratiestoornissen

• Hoofdpijn

• Duizeligheid

• Verhoogde vatbaarheid voor infecties

• Haaruitval

• Verminderde eetlust

• Rusteloze benen

• Bleekheid

• Broze of zwakke nagels

Hoe wordt ijzergebrek vastgesteld?

Een ijzergebrek wordt aangetoond via bloedonderzoek. Als bepaalde waarden te laag zijn, waaronder die van serumferritine en transferrinesaturatie, kunt u misschien een behandeling krijgen met intraveneus ijzer. Dit noemen we een ijzerinfuus (Ferinject). De klachten kunnen dan minder worden. We hopen hiermee dat u een betere kwaliteit van leven krijgt.

Soms blijkt uit het bloedonderzoek dat er andere afwijkingen zijn, zoals bloedarmoede. Daarvoor kunnen we u verwijzen naar een internist.

Wat zijn de oorzaken van ijzergebrek?

Per dag gebruikt een lichaam ongeveer 1 tot 2 mg ijzer voor de aanmaak van bloed, weefsel en spieren. Deze hoeveelheid neemt het lichaam dagelijks op via voedsel. Normaal zijn het gebruik en de opname in evenwicht. Als dit evenwicht verstoord raakt kan er ijzergebrek ontstaan. Hiervoor zijn drie mogelijke oorzaken.

1. Hartfalen

IJzergebrek komt veel voor bij mensen met chronisch hartfalen: 55 tot 80% van alle hartfalenpatiënten hebben ijzergebrek.

• Hartfalen kan vochtophoping in de darmen geven of een verminderde bloedtoevoer naar de maag en darmen. Hierdoor neemt de dunne darm ijzer minder goed op.

• Sommige medicijnen verlagen de zuurgraad van de maag, waardoor er minder goed ijzer wordt opgenomen uit voeding. Dat gaat om deze medicijnen: protonpompremmers, H2-antagonisten en maagzuurbinders.

• De lever kan eiwitten gaan maken die ervoor zorgen dat er minder ijzer in de dunne darm wordt opgenomen.

2. Voeding

IJzer wordt opgenomen uit de voeding. IJzergebrek kan ontstaan als u te weinig ijzer via uw voeding binnenkrijgt, bijvoorbeeld doordat u te weinig vlees of volkorenproducten eet. Bij verminderde eetlust krijgt u ook minder voedingsstoffen binnen.

3. Bloedverlies

Bepaalde medicijnen, zoals bloedverdunners of ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID’s), kunnen bloedverlies geven zonder dat u het merkt. Bloedverlies kan ook komen door een poliep of een maagzweer. Dat kan zorgen voor ijzergebrek.

Wat kunt u zelf doen?

U kunt eigenlijk niet veel doen. U kunt wél voedsel eten waar veel ijzer in zit, zoals: kip, lever, groene groente en volkoren producten. Het is daarnaast belangrijk om voldoende vitamine B12 en foliumzuur binnen te krijgen. Vitamine B12 zit uitsluitend in dierlijke producten zoals vlees, vis en zuivel. Foliumzuur zit in groene groente, fruit, volkoren producten en iets minder in melk.

Wist u dat koffie en thee de opname van ijzer verminderen en dat sinaasappelsap er juist voor zorgt dat ijzer beter wordt opgenomen?

Waarom is een infuus nodig?

De voeding aanpassen alleen is niet genoeg. Het effect daarvan is niet groot, ook al bevatten sommige voedingsmiddelen veel ijzer. De hoeveelheid ijzer die het lichaam uit voeding kan opnemen valt erg tegen en het lichaam kan zelf geen ijzer aanmaken.

Ook inname van ijzer via tabletten (zoals Ferrofumaraat) werkt niet genoeg. Dit wordt door hartfalenpatiënten slecht opgenomen.

Met een infuus wordt extra ijzer rechtstreeks aan de bloedbaan toegevoegd. Dat is wel effectief. Dit is aangetoond met wetenschappelijk onderzoek.

Bij ruim 50% van de hartfalenpatiënten is na ongeveer 4 weken een effect merkbaar.

Uit onderzoek weten we dat het aantal heropnames voor hartfalen afneemt en de kwaliteit van leven kan verbeteren na een ijzerinfuus.

De behandeling

Waar vindt de behandeling plaats?

Voor de toediening van een ijzerinfuus (Ferinject) maken wij een afspraak met u op de Dagbehandeling.

Hoe bereidt u zich voor?

• U mag eten en drinken zoals u gewend bent.

• Draag gemakkelijk-zittende kleding, met korte mouwen of makkelijk oprolbare mouwen.

• Neem uw thuismedicatie mee, voor het geval de behandeling wat langer duurt dan verwacht.

• Neem eventueel iets mee ter afleiding tijdens de behandeling, bijvoorbeeld iets te lezen.

U meldt zich op het afgesproken tijdstip op de afgesproken afdeling. Op de afdeling neemt u plaats op een speciale stoel of in bed.

De verpleegkundige bereidt de behandeling verder voor, en:

• vraagt naar uw medicijngebruik, eventuele allergieën en de naam van een contactpersoon

• meet uw bloeddruk, temperatuur en hartslag

• brengt via een ader een infuusnaald in

Als u opgenomen bent vanwege hartfalen krijgt u het ijzerinfuus toegediend op de afdeling, vlak voor uw ontslag.

Hoe verloopt de behandeling?

De verpleegkundige sluit het ijzerinfuus aan op de infuusnaald. Het infuus, dat bruin van kleur is, druppelt langzaam naar binnen. Dit duurt ongeveer 30 minuten.

Tijdens het inlopen van het infuus worden regelmatig uw bloeddruk, temperatuur en hartritme gemeten. In zeldzame gevallen kunt u een allergische reactie krijgen. In dat geval wordt het infuus meteen gestopt en zo nodig krijgt u medicatie om de allergische reactie meteen te behandelen. Voelt u zich niet lekker of ervaart u bijwerkingen? Zeg dit dan alstublieft tegen de verpleegkundige. Druk hiervoor op de bel.

Als het infuus is ingelopen, wordt het infuus nagespoeld en afgekoppeld.

Daarna blijft u nog 30 minuten op de afdeling voor controle op eventuele bijwerkingen.

Daarna wordt de infuusnaald verwijderd.

Meestal is het voldoende om 1 tot 2 keer per jaar een ijzerinfuus toegediend te krijgen.

Na de behandeling

Na de behandeling mag u direct naar huis. U mag gewoon autorijden of reizen met het openbaar vervoer.

Tot een aantal dagen na de behandeling kunt u:

• een ijzersmaak in uw mond hebben

• last hebben van griepachtige klachten.

Deze klachten verdwijnen na een paar dagen.

Wanneer is een ijzerinfuus niet mogelijk?

In deze gevallen kunt u geen ijzerinfuus krijgen:

• Bekende ijzerstapeling of stoornissen in het ijzerverbruik.

• Een te hoog hemoglobinegehalte (Hb boven 9,3 mmol/l)

• Een bloedtransfusie in de afgelopen maand.

• Bekende ernstige overgevoeligheid voor ijzerpreparaten.

• Actieve ziekte, zoals: griep, verkoudheid, infectie/ ontsteking.

• Een leverfunctiestoornis.

Geldt een van bovenstaande situaties voor u? Geef dit dan alstublieft door aan de hartfalenpoli.

Als u ijzertabletten slikt (bijv. Ferrofumaraat) geef dit dan alstublieft ook door; met dit medicijn kunt u meestal stoppen.

Mogelijke bijwerkingen

Elke geneesmiddel kan bijwerkingen veroorzaken, ook een ijzerinfuus.

Het ijzerinfuus (Ferinject) kan kort nadat u het heeft gekregen deze bijwerkingen geven:

*Zelden: 1 tot 10 op de 100 mensen.

**Zeer zelden: minder dan 1 op de 100 mensen.

Eventuele klachten gaan meestal vanzelf over. Neem contact op met de hartfalenpoli als u vragen heeft of als u zich zorgen maakt.

Heeft u vragen?

Stel uw vraag via MijnCWZ of telefonisch aan de hartfalenverpleegkundige.

Mocht u niet kunnen komen, bel dan zo snel mogelijk voor de opname naar de dagbehandeling of de hartfalenpolikliniek.

Noodgevallen

Buiten kantoortijden en bij noodgevallen of acute situaties belt u de huisartsenpost of 112.