Delier

Een delier is een vorm van verwardheid die altijd ontstaat in een korte tijd. Een delier noemen we ook wel een delirium of plotselinge verwardheid. Dit ontstaat door een lichamelijke aandoening. Het hoeft niet direct duidelijk te zijn wanneer iemand een delier heeft. Mensen met een delier hebben vaak zelf niet door dat zij verward zijn.

Patiënteninformatie

Klik op onderstaande button voor meer informatie.

Delier (Divi)https://indiveo.services/divis/weblink/e6ORaQbG2oISsrBn

Bij uw naaste is sprake van een delier of acute verwardheid. In deze folder leggen wij uit wat een delier is, wat mogelijke oorzaken zijn, hoe een delier kan worden behandeld en hoe ondersteuning kan worden geboden aan een patiënt met een delier.

Wat is een delier?

Een delier is een acute verwardheid die wordt veroorzaakt door een ontregeling of plotselinge verandering van de lichamelijke situatie. De mate van verwardheid kan gedurende de dag verschillen, dat kan ook verwarring geven voor de omgeving omdat de patiënt van uur tot uur anders kan zijn. Vaak worden de klachten erger in de avonduren en de nacht. Een delier kan op alle leeftijden voorkomen. Een hogere leeftijd maakt een patiënt kwetsbaarder voor het ontwikkelen van een delier.

Meer over oorzaken van een delier

Er zijn verschillende mogelijke oorzaken of een combinatie hiervan, die lichaam en geest uit balans kunnen brengen, bijvoorbeeld:

• ontstekingen

• afwijkingen in het bloed

• stoornissen in de uitscheiding (ontlasting, plassen)

• ziektes aan hart of longen

• operaties

• ineens stoppen met middelen, zoals: alcohol, nicotine of drugs

• overdosering door middelen, zoals: alcohol, nicotine of drugs

• gebruik van één of meerdere medicijnen

• stress, angst of te weinig slaap (bijvoorbeeld bij een ziekenhuisopname)

Als iemand kwetsbaar is op geestelijk vlak, bijvoorbeeld door geheugenproblemen, dan kan een kleine verstoring al tot een fors delier leiden.

Soorten delier

Er zijn drie soorten delier:

• hyperactief delier: de patiënt is lichamelijk onrustig en vaak angstig

• hypoactief delier (ook wel ‘apathisch delier’ genoemd): de patiënt is stil, vaak slaperig en teruggetrokken en soms angstig.

• een gemengd beeld van hyperactief en hypoactief delier, waarbij de symptomen zich gedurende de dag afwisselen.

Symptomen

Iemand met een delier is niet zo helder van geest als normaal. Hij weet misschien niet zo goed meer waar hij is, en is de grip op zichzelf en de omgeving kwijt. Dat kan beangstigend zijn. De reactie daarop kan zijn: waakzaamheid, achterdocht of agressief gedrag. Het is ook mogelijk dat iemand met een delier zich juist stilletjes terugtrekt.

Iemand met een delier gedraagt zich anders dan gewoonlijk. Hij is verward en mogelijk onrustig. Iemand met een delier kan dit gedrag soms zelf ook in de gaten hebben, maar kan zichzelf dan niet corrigeren.

Een patiënt met een delier kan de volgende verschijnselen hebben:

• De patiënt is onrustig en het is moeilijk een gesprek met hem te voeren. Hij begrijpt u niet en kan niet goed onthouden. Misschien heeft u net iets verteld, wat de patiënt na korte tijd weer is vergeten. Vooral dingen die kortgeleden gebeurd zijn, weet hij al niet meer. Realiseert u zich dat dit niet met opzet gebeurt.

• De patiënt is de grip op zichzelf en zijn omgeving kwijt en weet soms niet waar hij is. De concentratie en aandacht zijn verminderd. Het plannen en organiseren zijn gestoord.

• De patiënt kan moeite hebben met wassen, aankleden en zelfstandig eten.

• Er kan een verandering plaatsvinden in het slaap- en waakritme. Patiënten slapen dan overdag en zijn ‘s nachts wakker.

• Iemand met een delier kan de werkelijkheid anders ervaren. Hij hoort of ziet dingen die er niet zijn. Dit noemen we hallucinaties. Hallucinaties zijn vaak een angstige ervaring voor de patiënt. Zijn reacties kunnen daardoor waakzaam, achterdochtig of zelfs agressief zijn. De patiënt is motorisch onrustig en plukt aan de lakens, verbanden of infusen. De patiënt wil uit bed, ook als dat niet mogelijk is. Sommige patiënten trekken zich juist stilletjes terug en zijn dan vaak wat suf of apathisch (starende blik).

• Het beeld kan van uur tot uur sterk wisselen. Dit geeft vaak verwarring voor de omgeving.

Het beloop

Het beloop van een delier is afhankelijk van de oorzaak. Gaat het om factoren van voorbijgaande aard, dan is het delier ook voorbijgaand. Als het delier wordt uitgelokt door beschadiging van de hersenen zelf, kan het herstel langer op zich laten wachten en is het herstel soms ook niet volledig.

Onderzoeken

Bij het ontstaan van een delier is het belangrijk om de oorzaken van het delier zo snel mogelijk op te sporen en te behandelen.

Behandelingen

De behandeling van een delier is te onderscheiden in:

• Behandeling van de oorzaken

• Behandeling van de verschijnselen

Behandeling van de oorzaken van het delier

• Zo snel mogelijk achterhalen en herstellen van de oorzaken. Bijvoorbeeld: antibiotica bij een infectie, een blaaskatheter geven als de patiënt zelf niet meer kan plassen, een infuus geven als de patiënt uitgedroogd is en niet goed genoeg meer zelf kan drinken.

• Bij een delier in de stervensfase is de behandeling er vooral op gericht om de verschijnselen zo goed mogelijk te behandelen en het sterven zo rustig mogelijk te laten verlopen.

Behandeling van de verschijnselen van het delier:

Niet-medicamenteus

• Rooming-in door naasten. Dit houdt in dat een van de naasten van de patiënt aanwezig blijft. De nabijheid van een vertrouwd persoon kan geruststellend werken op de patiënt. Rooming-in voor de nacht is alleen mogelijk als de patiënt alleen (dus niet met een andere patiënt) op een kamer ligt.

• Verpleegkundige interventies gericht op oriëntatie in tijd, plaats en persoon, herstel van dag- en nachtritme, hulp bij de zelfzorg, eten en drinken, comfort, uitleg en geruststelling.

Medicamenteus

• Bij ernstige symptomen van onrust, angst, wanen of hallucinaties kunnen medicijnen worden voorgeschreven om deze klachten te verminderen. Zodra het delier over is, worden deze medicijnen afgebouwd.

Tips bij start van de opname

• Is er eerder sprake geweest van acute verwardheid of van geheugenproblemen, zeg dit dan direct bij de opname.

• Geef bij opname door welke medicijnen worden gebruikt.

• Wees eerlijk over de mate van gebruik van alcohol, drugs en nicotine.

• Zorg dat bril, contactlenzen, gehoorapparaat (met reservebatterijen), eigen stok/rollator beschikbaar zijn en zorg ervoor dat deze ook worden gebruikt.

• Merkt u veranderingen in de gedachtegang of het gedrag van uw naaste, geef dit dan aan bij de arts of verpleegkundige.

Tips tijdens de opname

Bezoek

• Bezoek is erg belangrijk. Uw aanwezigheid en simpelweg een hand vasthouden kan al geruststellend en steunend zijn.

• Zo mogelijk komt u wat vaker of langer op bezoek en buiten de gebruikelijke tijden, altijd in overleg met de afdeling.

• Kom niet met te veel mensen tegelijk op bezoek (maximaal 2 personen tegelijk).

• Zorg ervoor dat er niet meerdere gesprekken door elkaar heen lopen.

• Spreek met elkaar en met de afdeling af wie wanneer op bezoek komt en hoelang.

• Spreek duidelijk af wie het aanspreekpunt is voor uw naaste (wie kan er gebeld worden bij onrust).

Zo kunt u het beste omgaan met de patiënt

• Ga na of uw naaste u herkent. Als dat niet zo is, vertel dan wie u bent.

• Ga als dat mogelijk is aan één kant van het bed en op ooghoogte van de patiënt zitten.

• Vertel uw naaste dat hij ziek is en in het ziekenhuis ligt en herhaal dit regelmatig.

• Spreek rustig tegen uw naaste en in duidelijke, korte zinnen.

• U hoeft niet steeds te praten, het is voor de patiënt vaak al fijn dat u er gewoon bent.

• Let erop dat uw naaste zijn bril en/of gehoorapparaat gebruikt.

• Probeer te corrigeren als u merkt dat uw naaste de werkelijkheid anders ervaart. Ga niet mee in de vreemde ideeën of met de dingen die de patiënt hoort of ziet, die er niet zijn (hallucinaties). Probeer hem ook niet tegen te spreken. Wel kunt u duidelijk maken dat u de dingen anders ziet, maar dat dit niet erg is. Stel de patiënt gerust, maak er geen ruzie over.

• Maak geen grapjes over het gedrag van de patiënt. Hij is zich er soms van bewust dat zijn gedrag vreemd is, maar heeft zichzelf niet in de hand.

Vertrouwde dingen

• Praat met uw naaste over vertrouwde onderwerpen en bekende personen. Zo kunt u bijvoorbeeld de krant of kaarten en berichtjes voorlezen.

• U kunt vertrouwde voorwerpen meenemen van thuis, bijvoorbeeld: een foto of fotoboekje met familieleden of een huisdier, een eigen kussen of kussenovertrek, etc.

Goed dag- en nachtritme

• Help mee om een goed dagritme te behouden. Zorg er bijvoorbeeld voor dat uw naaste kleding heeft voor overdag en kleding voor de nacht. Dat helpt bij de dag/nacht oriëntatie.

• Overleg met de verpleging of uw naaste uit bed kan om in een stoel te zitten en help bij het eten.

Als de lichamelijke problemen hersteld zijn, verdwijnt het delier over het algemeen helemaal. Praten over het delier en benadrukken dat de patiënt er zelf niets aan kon doen, kan geruststelling bieden.

Tips bij ontslag

De patiënt herstelt het beste van het delier in de eigen vertrouwde omgeving. Structuur en aanwezigheid van vertrouwde personen of thuiszorg kunnen hier goed bij helpen, vooral de eerste dagen na thuiskomst.

Soms herstelt de patiënt niet volledig van het delier. Mogelijke restverschijnselen kunnen zijn:

• Concentratie- en geheugenproblemen.

• Patiënt kan zich niets van het delier herinneren.

• Patiënt kan zich alles herinneren en heeft gevoelens van schaamte, verdriet en angst om wat hij heeft meegemaakt (en gedaan) tijdens het delier.

• Slaapproblemen en somberheid.

Voor patiënten van 70 jaar en ouder die een delier hebben doorgemaakt, kan een controleafspraak na 3 maanden nodig zijn op de delier-nazorgpoli van de polikliniek geriatrie. Deze controle is belangrijk om na te gaan of het herstel volledig is. Ook worden er zo mogelijk acties ingezet om te voorkomen dat een delier nog eens optreedt en er wordt uitleg gegeven.

Patiënten die een delier hebben gehad, zijn kwetsbaarder om opnieuw een delier te ontwikkelen tijdens nieuwe perioden van ziekzijn of stress. Het is daarom belangrijk bij een volgende opname te melden dat u (of uw naaste) een delier heeft doorgemaakt!

Meer informatie

Ga naar de website Herken jij een delier: www.herkenjijeendelier.nlhttp://www.herkenjijeendelier.nl